त्रिभुवन विश्वविद्यालय

१६ असार, काठमाडौं । त्रिभुवन विश्वविद्यालयले आंगिक क्याम्पस र विभागहरूलाई दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाउन निर्देशन दियो ।

सोमबार त्रिवि, विद्यार्थी कल्याण तथा खेलकुद निर्देशनालयले सूचना जारी गरी सरकारको निर्णयअनुसार संरचना हटाउन भनेको हो ।

‘दलीय विद्यार्थीको संगठनका संरचना भए हटाउन भनेको हो,’ रजिस्ट्रार प्रा.डा. महानन्द चालिसेले भने ।

त्रिविको निर्णयमा विद्यार्थी संगठनले भने असन्तुष्टि जनाएका छन् । सरकारले ६० दिनभित्र विद्यालय-विश्वविद्यालय हाताबाट दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाई ९० दिन स्टुडेन्ट काउन्सिल वा भ्वाइस अफ स्टुडेन्ट संयन्त्रको विकास गर्ने भनेको थियो । सोहीअनुसार त्रिविले संरचना हटाउन निर्देशन दिएको हो ।

संगठनका कारण शिक्षा क्षेत्रमा दलीय हस्तक्षेप भएको, विद्यार्थीको वास्तविक आवाज नसमेटिएको र शैक्षिक गुणस्तरमा गिरावट आएको निष्कर्ष सरकारको छ ।

स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको हकमा भने अहिले कुनै निर्णय भएको छैन । यो विषय अदालतमा विचाराधीन भएकाले अदालतको निर्णय पर्खनु पर्ने त्रिविको भनाइ छ ।

‘स्ववियुको सवालमा अहिले केही बोल्न मिल्दैन । यो अदालतमा विचाराधीन रहेको विषय हो । अदालतले जे निर्णय गर्छ त्यही हुने हो,’ रजिस्ट्रार चालिसेले भने । त्रिवि सभामा स्ववियु सभापतिहरूमध्येबाट २ जना सदस्य हुने व्यवस्था छ ।

क्याम्पसमा दल निकट संघ-संगठनका संरचना नभएको स्ववियुको दाबी छ । ‘विश्वविद्यालयमा नेपाल विद्यार्थी संघ, अनेरास्ववियु र अखिल (क्रान्तिकारी) लगायतका संगठनहरूको कुनै पनि भौतिक संरचना छैन,’ त्रिवि, विश्वविद्यालय क्याम्पसका स्ववियु सभापति दीपक जोशीले भने ।

विद्यार्थी संगठन खारेजको विषयलाई लिएर सरकार र संगठनका नेताहरू आमनेसामने भएका छन् ।

विद्यार्थी संगठनलाई संरचना दिएको छैन : त्रिवि

त्रिभुवन विश्वविद्यालयले दलीय संगठनलाई कुनै पनि संरचना उपभोग गर्न नदिएको स्पष्ट पारेको छ । विश्वविद्यालय अनुदान आयोगमार्फत सरकारलाई पत्र पठाउँदै त्रिविले स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन रहेको तर दलीय विद्यार्थी संगठनहरूलाई आधिकारिक रूपमा कुनै पनि संरचना उपभोग गर्न नदिएको बताएको हो ।

‘क्याम्पसहरूमा स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन रहेको तर दलीय विद्यार्थी सठनहरूलाई आधिकारिक रूपमा कुनै पनि संरचना उपभोग गर्न दिइएको छैन । यदि कुनै क्याम्पसमा त्यस्ता संरचना बनाइएको पाइएमा तत्काल हटाउन मिति २०८३/०३/१५ मा पत्राचार गरिएको छ,’ त्रिविको पत्रमा भनिएको छ ।

विद्यार्थीको अधिकारमाथि हस्तक्षेप : विद्यार्थी संगठन

विद्यार्थी संगठनको संरचना हटाउने त्रिविको निर्णयमा विद्यार्थी नेताहरूले आपत्ति जनाएका छन् । १० वटा विद्यार्थी संगठनले दलीय विद्यार्थी संगठनका नाममा विज्ञप्ति जारी गरी विद्यार्थीको अधिकारमाथि हस्तक्षेप भएको टिप्पणी गरेका छन् ।

‘सरकार, अनुदान आयोग र त्रिभुवन विश्वविद्यालय प्रशासनलाई चेतावनी दिन चाहन्छौँ- आफ्नो निरंकुश, स्वेच्छाचारी तथा न्यायालयको अवज्ञा गर्ने निर्णय तत्काल फिर्ता गरियोस् । विद्यार्थी अधिकारमाथिको हस्तक्षेप, न्यायालयको अवहेलना र लोकतान्त्रिक मूल्य-मान्यतामाथिको प्रहार कुनै हालतमा स्वीकार्य हुने छैन,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।
सर्वोच्च अदालतको मिति २०८३ वैशाख २८ गतेको अल्पकालीन अन्तरिम आदेशको अवहेलना भएको ठहर विद्यार्थी संगठनको छ ।

‘दलीय विद्यार्थी संगठनका संरचना हटाउन निर्देशन जारी गर्नु न्यायिक मर्यादा, संवैधानिक व्यवस्था तथा लोकतान्त्रिक अधिकारमाथिको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप हो,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

संरचना हटाउने निर्णय गैरकानुनी : स्ववियु

राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन (स्ववियु) ले क्याम्पस र विभागबाट विद्यार्थी संगठन हटाउने निर्णय गैरकानुनी भएको टिप्पणी गरेको छ ।

‘सरकारको यो गैरकानुनी, अदालतको आदेशको बर्खिलाप तथा संविधानको मर्म र विधिको शासनविपरीत रहेको नीतिलाई सम्मानित सर्वोच्च अदालतले बदर गर्नेछ भन्ने हाम्रो पूर्ण विश्वास रहेको छ,’ विश्वविद्यालय क्याम्पसका स्वविय अध्यक्ष दीपक जोशीले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

विश्वविद्यालयको स्वायत्ततामाथि हस्तक्षेप भएको निष्कर्ष स्ववियुको छ । ‘यो कदम वर्तमान सरकारको अज्ञानताको पराकाष्ठा हो । विश्वविद्यालय ज्ञानको भण्डार र विचार विमर्श हुने प्राज्ञिक थलो हो । यहाँका वर्तमान पदाधिकारीहरूले सरकारलाई विश्वविद्यालयमा दलीय संरचना नरहेको यथार्थ जानकारी गराउन नसक्नुले विश्वविद्यालय अब स्वायत्त रहेन भन्ने स्पष्ट हुन्छ,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

विश्वविद्यालयमा कुलपति प्रधानमन्त्री हुने प्रावधान हटाउन स्ववियुले माग गरेको छ । ‘उच्च शिक्षाको बेथिति अन्त्यका लागि विश्वविद्यालयको कुलपति प्रधानमन्त्री हुने व्यवस्था अन्त्य हुनुपर्छ,’ स्ववियुले भनेको छ ।

विश्वविद्यालयको ऐनले पनि दलका भ्रातृ संस्थालाई चिनेको छैन । तर स्ववियुमा दलीय संगठनसँग नजिक भएका विद्यार्थी स्ववियुमा निर्वाचित हुने गरेका छन् । साथै, स्वतन्त्र समूह बनाएर पनि स्ववियुमा सहभागी हुने गरेका छन् ।

सरकारले स्ववियुको सट्टामा स्टुडेन्ट काउन्सिल वा भ्वाइस अफ स्टुडेन्ट संयन्त्र बनाउने योजना अगाडि सारेको छ ।

२० जेठ, काठमाडौं । जग्गा खाली गर्न ३५ दिनको समय दिँदा पनि अटेर गरी बस्नेलाई त्रिभुवन विश्वविद्यालयले बल प्रयोग गरेर हटाउने भएको छ ।

त्रिविको सामान्य प्रशासन महाशाखाले जग्गा अतिक्रमण गरी बसेका संघसंस्था र संगठनलाई जग्गा खाली गर्न ४ वैशाखमा ३५ दिने सूचना जारी गरेको थियो । सार्वजनिक सूचनाको आधारमा १७ वटा संघसंस्थालाई जग्गा खाली गर्न त्रिविले पत्राचार पनि गरेको थियो । तर सूचना जारी गरेको समय सकिँदा पनि जग्गा फिर्ता नगरेपछि त्रिविले बल प्रयोग गरेर खाली गर्न लागेको हो ।

‘सामान सार्नको लागि केही समय दिन्छौँ । त्यो समयमा खाली नगरे बल प्रयोग गरेर भए पनि हटाउने निर्णयमा पुगेका छौँ,’ त्रिविका उपकुलपति प्रा.डा. सुशीलबहादुर बज्राचार्यले भने ।

यस विषयमा बुधबार त्रिविका पदाधिकारीले शिक्षामन्त्री एवं सहकुलपति सस्मित पोखरेललाई पनि जानकारी गराएका छन् । ‘सहकुलपतिज्यूलाई पनि भनेका छौँ । जग्गा फिर्ताको लागि दिएको ३५ दिनको समय सकियो । अब बल प्रयोग गरेर हटाउने भनेका छौँ,’ उपकुलपति बज्राचार्यले भने ।

उनका अनुसार मन्त्री पोखरेलले पनि सहमति जनाएका छन् । ‘उहाँले अगाडि बढ्न भन्नुभएको छ,’ उनले भने ।

त्रिविको जग्गामा कतिपय सरकारी निकाय पनि छन् । ती भने रहने छन् । ‘नेपाल प्रहरीको कार्यालय छ । त्रिविलाई चाहिने भएर राखेको हो । ती निकाय रहन्छन् । व्यापार व्यवसाय गरेर बसेकालाई हटाइन्छ,’ उनले भने । जग्गा खाली गर्न पत्र काटेको १७ वटा निकायसँग त्रिविले छलफल पनि गरिरहेको छ ।

बुधबार नै त्रिवि र ल्याबरोटरी स्कुलबीच छलफल भएको छ । सो क्रममा ल्याबरोटरीले जग्गा भाडामा दिन प्रस्ताव राखेको छ । तर त्रिविले मानेको छैन ।

क्रिकेट मैदानको हकमा भने अर्को विकल्प नभएसम्म त्रिविसँग समय लिएर खेल खेलाउन दिने योजना छ । त्रिविले क्रिकेट संघलाई पनि खाली गर्न पत्र पठाएको थियो । तर सरकारले उक्त मैदानलाई गुरुयोजना बनाएकाले छोटो समयका लागि सञ्चालन गर्न दिने तयारीमा त्रिवि पुगेको हो ।

त्रिविले जग्गा खाली गर्न ३५ दिने अल्टिमेटम दिएपछि नेपाल प्राध्यापक संघ, त्रिवि प्राध्यापक संघ र त्रिवि कर्मचारी संघले जग्गा फिर्ता गरेको पत्र पठाएका छन् । तर भाडामा बस्नेले केही समय माग गरेकाले जेठ मसान्तसम्मको समय दिइएको छ ।

‘तीन वटा निकायले फिर्ता गरेको पत्र पठाउनु भएको छ । तर त्यहाँ भाडामा बसेकाले केही समय माग गर्नुभएको छ । उहाँहरूलाई यही जेठसम्मको समय दिएका छौँ,’ त्रिवि सामान्य प्रशासन महाशाखा प्रमुख राजबहादुर राईले भने ।

त्रिविले नेपाल क्रिकेट संघ, ल्याबरोटरी माध्यमिक विद्यालय, बीपी कोइराला मेमोरियल प्लानेटोरियम, कृषि बागबानी केन्द्र, काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड र आयुर्वेद अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्रलाई जग्गा खाली गर्न पत्र काटेको थियो ।

त्यसैगरी, त्रिविले राधास्वामी सत्संग व्यास नेपाल, नेपाल प्राध्यापक संघ, त्रिभुवन विश्वविद्यालय प्राध्यापक संघ, त्रिवि कर्मचारी संघ, नेपाल बैंक लिमिटेड र ग्लोबल आईएमई बैंकलाई पनि जग्गा खाली गर्न भनेको थियो ।

त्यस्तै, त्रिविले नेपाल नेत्रज्योति संघ, रक्तसञ्चार केन्द्र, कीर्तिपुर नगरपालिका, नेपाल विद्युत् प्राधिकरण र कविन्द्र जेभीलाई पनि जग्गा खाली गर्न भनेको थियो ।

त्रिविको २ हजारभन्दा बढी रोपनी जग्गा निजीदेखि धार्मिकसम्मका संघसंस्थाले प्रयोग गरेको पाइएको छ । त्रिविको जग्गा तथा अचल सम्पत्ति छानबिन समितिको प्रतिवेदनको आधारमा त्रिविले जग्गा फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया सुरु गरेको हो ।

त्रिविको स्वामित्वमा रहेको कीर्तिपुरमा मात्रै करिब १ हजार ५०० रोपनी जमिन भोगचलनका हिसाबले विभिन्न संस्थाको मातहतमा गइसकेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । उक्त प्रतिवेदनको आधारमा त्रिविले जग्गा फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया सुरु गरेको हो ।