सूचना प्रविधि

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको क्षेत्रमा पछिल्लो समय एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकको नयाँ मोडेल माइथोस नयाँ बहसको केन्द्र बनेको छ । केही विश्लेषकहरू यो एआई मोडेलको क्षमता प्रति त्रसित भएका छन् । उनीहरूका अनुसार माइथोस यतिधेरै शक्तिशाली छ कि यसको प्रयोगका लागि बन्दुकको लाइसेन्स सरह विशेष अनुमति आवश्यक रहेको छ ।

मार्केट प्लाटफर्म पोलीमार्केटले सोसल मिडिया प्लाटफर्म एक्स मा गरेको एक पोस्टमार्फत यो विषय सार्वजनिक भएको हो । उक्त पोस्टअनुसार सो एआई मोडेल परीक्षणमा संलग्न केही व्यक्तिहरूले यसको क्षमताप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डारियो आमोडीले नै खुलासा गरेका थिए । यद्यपि यो भनाइ स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन सकेको छैन र आमोडीले यो टिप्पणी कुन सन्दर्भमा गरेका थिए भन्ने पनि स्पष्ट छैन।

आखिर के हो माइथोस ?

यो एन्थ्रोपिकको नयाँ एआई सिस्टम फेबल-५ को आधारभूत प्रविधि हो । कम्पनीले गत अप्रिलमा यसको झलक सार्वजनिक गरे पनि यसलाई सर्वसाधारणका लागि उपलब्ध गराएको थिएन । यसको मुख्य कारण यसको असाधारण क्षमता र त्यससँग जोडिएका सुरक्षा जोखिमहरू थिए ।

कम्पनीका अनुसार यो प्रविधि गलत व्यक्तिको हातमा पुगेमा बैंकिङ प्रणालीजस्ता महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरूमा साइबर आक्रमण गर्न वा जैविक हतियार विकास गर्न समेत प्रयोग हुन सक्ने सम्भावना रहेको छ ।

एन्थ्रोपिकको दाबीअनुसार परीक्षणका क्रममा माइथोसले प्रमुख अपरेटिङ सिस्टमहरू र वेब ब्राउजरहरूमा रहेका सुरक्षा कमजोरीहरू पत्ता लगाएको थियो । तीमध्ये केही कमजोरी दशकौँसम्म लुकेर बसेका तथा यसअघि पहिचान हुन नसकेका बताइएको छ ।

यही जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै एन्थ्रोपिकले प्रोजेक्ट ग्लासविङ नामक विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरेको थियो । यसअन्तर्गत करिब ५० विश्वसनीय संस्थाहरूलाई मात्र माइथोस उपलब्ध गराइएको थियो।

जसमा गुगल, एप्पल, अमेजन, माइक्रोसफ्ट लगायतका प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरू समावेश छन्। यसको उद्देश्य साइबर सुरक्षालाई बलियो बनाउन रक्षात्मक अनुसन्धानलाई सहयोग गर्नु थियो।

गत साता एन्थ्रोपिकले माइथोसको परिमार्जित संस्करण सार्वजनिक गरेको छ । कम्पनीका अनुसार यदि कसैले फेबल-५ लाई कुनै महत्वपूर्ण प्रणाली ह्याक गर्न वा जैविक हतियार निर्माणजस्ता जोखिमपूर्ण कार्यका लागि प्रयोग गर्ने प्रयास गरेमा मोडेल स्वतः कम क्षमतायुक्त पुरानो संस्करण क्लाउड ओपुस ४.८ मा फर्किनेछ ।

एआई मोडेलहरूको क्षमता मूल्यांकन गर्ने संस्था भाल्स एआईका अनुसार फेबल-५ विश्वमा हाल सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध एआई मोडेलहरूमध्ये सबैभन्दा सक्षममध्येको एक हो । विभिन्न बेंचमार्क परीक्षणहरूमा यसले शीर्ष स्थान हासिल गरेको छ।

अमेरिकी सरकारको हस्तक्षेप र जेलब्रेक को डर

एन्थ्रोपिकको एआई मोडेलका विषयमा बहस चर्किएको बेला अमेरिकी सरकारले एन्थ्रोपिकलाई आफ्ना दुई शक्तिशाली मोडेल क्लाउड फेबल-५ अनि क्लाउड माइथोस-५ माथि विदेशी नागरिकहरूको पहुँच तत्काल रोक्न निर्देशन दिएको खबर सार्वजनिक भएको छ । यी मोडेलले राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता बढाएको तर्क अमेरिकी सरकारको छ ।

सो निर्देशनपछि एन्थ्रोपिकले विदेशी प्रयोगकर्ताहरूको पहुँच अस्थायी रूपमा निलम्बन गरेको जनाइएको छ । यो प्रतिबन्ध अमेरिका बाहिर रहेका विदेशी नागरिकमा मात्र सीमित नभई अमेरिकाभित्र बसोबास गरिरहेका विदेशी नागरिकहरूमा पनि लागू गरिएको बताइएको छ ।

रिपोर्टहरूका अनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूलाई यी मोडेलहरूमा जेलब्रेकको जोखिम पनि रहेको छ । एआईको भाषामा जेलब्रेक भन्नाले मोडेलमा लगाइएका सुरक्षा सीमाहरू पार गरेर सामान्यतया नदिइने उत्तर वा संवेदनशील जानकारी प्राप्त गर्ने प्रविधिलाई जनाउँछ ।

यही कारणले एन्थ्रोपिकका यी नयाँ एआई मोडेलहरू केवल प्रविधिक क्षमताका कारण मात्र होइन, सुरक्षा, नैतिकता र राष्ट्रिय हितसँग जोडिएका प्रश्नहरूका कारण पनि विश्वव्यापी बहसको विषय बनेका छन् ।

एजेन्सी

अमेरिकी संघीय अनुसन्धान ब्युरोले माइक्रोसफ्ट ३६५ का लोकप्रिय उत्पादनहरू आउटलुक, टिम्स र वानड्राइभ प्रयोगकर्ताहरूलाई लक्षित गरी तीव्र रूपमा फैलिरहेको साइबर ठगीबारे सार्वजनिक चेतावनी जारी गरेको छ।

यस नयाँ प्रविधिले साइबर अपराधीहरूलाई प्रयोगकर्ताको पासवर्ड बिना नै र ‘मल्टिफ्याक्टर अथेन्टिकेसन’ प्रणालीलाई समेत बाइपास गरेर अकाउन्टमा पूर्ण पहुँच दिने गर्दछ।

के हो ‘काली ३६५’ र यसले कसरी काम गर्छ ?

यस ठगी धन्दाको केन्द्रमा ‘काली३६५’ नामक एक अत्याधुनिक ह्याकिङ प्लेटफर्म रहेको छ। यो एक प्रकारको ‘फिसिङ-आज-अ-सर्भिस’ प्रणाली हो । जुन सन् २०२६ को अप्रिल महिनामा पहिलो पटक देखिएको थियो। टेलिग्राममार्फत प्रचार गरिने यो टुल ह्याकरहरूले प्रतिमहिना २५० डलर वा प्रतिवर्ष २,००० डलर तिरेर सब्सक्रिप्सनका रूपमा खरिद गर्न सक्छन्।

यस प्रविधिले परम्परागत फिसिङ जस्तो प्रयोगकर्ताको पासवर्ड चोर्ने काम गर्दैन। यसले माइक्रोसफ्टको ‘ओअथ डिभाइस कोड’ अर्थात् डिजिटल साँचोलाई निसाना बनाउँछ। यो यस्तो प्रविधि हो जसले कुनै पनि ग्याजेट वा एपलाई पासवर्ड बिना नै अकाउन्ट लगइन गर्ने अनुमति दिन्छ।

काली३६५ ले कम प्राविधिक ज्ञान भएका सामान्य ह्याकरहरूलाई पनि एआई-जेनेरेटेड झुटा इमेलहरू पठाउन, स्वचालित अभियान चलाउन र रियल-टाइममा प्रयोगकर्ताको अकाउन्ट ट्र्याक गर्न सक्ने क्षमता प्रदान गर्दछ।

आक्रमणको सरल तर घातक प्रक्रिया

ह्याकरहरूले सुरुमा प्रयोगकर्तालाई एउटा झुठो फिसिङ इमेल पठाउँछन्। यो इमेल कुनै भरपर्दो क्लाउड सर्भिस वा डकुमेन्ट सेयरिङ प्लेटफर्मबाट आएको जस्तो देखिन्छ। इमेलमा एउटा ‘डिभाइस कोड’ दिइएको हुन्छ र त्यसलाई प्रमाणित गर्न माइक्रोसफ्टकै आधिकारिक प्रमाणीकरण पेज (वेरिफिकेसन पेज) मा जान भनिएको हुन्छ।

प्रयोगकर्ताले त्यो वास्तविक माइक्रोसफ्टको वेबसाइटमा गएर सो कोड हाल्ने बित्तिकै, उनीहरूले अन्जानमै ह्याकरको डिभाइसलाई आफ्नो अकाउन्ट चलाउने अनुमति दिइरहेका हुन्छन्। कोड प्रविष्ट हुनासाथ काली३६५ ले ‘ओअथ एक्सेस टोकन’ कब्जा गर्छ। यसपछि ह्याकरले प्रयोगकर्ताको आउटलुक, टिम्स र वानड्राइभ जस्ता सेवाहरूमा जतिखेर पनि सिधै प्रवेश पाउँछन्। यस प्रक्रियामा कुनै नक्कली वेबसाइट नहुने र डोमेन नेम पनि सक्कली नै हुने भएकाले सामान्य प्रयोगकर्ताले यो ठगी हो भनी छुट्याउन निकै गाह्रो पर्छ।

बच्ने उपायहरू र एफबीआईको सल्लाह

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार अप्रिल महिनामा मात्रै यस प्रविधिबाट सयौँ साइबर आक्रमणहरू भइसकेका छन्। यसबाट बच्न एफबीआईले सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।यदि प्रयोगकर्ता आफैले लगइनको प्रयास नगरी इमेलमा कुनै एक्सेस कोड आएको छ भने त्यस्ता लिङ्कहरू झुक्केर पनि नखोल्न र कोड कतै प्रविष्ट नगर्न  एफबीआईले भनेको छ   ।

त्यस्तै, कुनै संस्थाका आइटी प्रबन्धकहरूले आफ्ना प्रयोगकर्ताहरूका लागि ‘कन्डिसनल एक्सेस पोलिसी’ बनाएर यो ‘डिभाइस कोड फ्लो’ अथेन्टिकेसनलाई पूर्ण रूपमा ब्लक वा सीमित गर्नुपर्छ।

यदि कोही व्यक्ति वा संस्था यस ‘काली३६५’ फिसिङ किटको सिकाँर भइसकेका छन् भने उनीहरूले अमेरिकी सरकारको इन्टरनेट अपराध उजुरी केन्द्र (आईसी३ ) को वेबसाइट (www.ic3.gov) मा गएर तुरुन्तै उजुरी दर्ता गर्न सक्नेछन् ।