सेयर बजारको साउन महिनाको कर समीक्षा

साउन महिनामा सेयर बजारबाट उल्लेख्य पूँजीगत लाभकर संकलन भएको छ। सीडीएस एण्ड क्लियरिङका अनुसार, यस वर्ष साउनमा कुल २ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ पूँजीगत लाभकर संकलन भएको छ।

यो रकम एक महिनामा संकलित भए पनि, गत वर्षको तुलनामा कम भए पनि साउन महिनाको ऐतिहासिक स्तर अनुसार उच्च मानिन्छ।

गत वर्षको भदाैमा कुल २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पूँजीगत लाभकर संकलन भएको थियो।

मुख्य कारण भनेको साउन महिनामा बजारको अंक उच्च रहनु र कारोबारको मात्रा धेरै हुनु हो।

उदाहरणका लागि, साउन १३ गते नेप्से परिसूचक ३००२ अंक पुगेको थियो भने अहिले यो २७७० अंकमा छ।

साउन महिनाको पूँजीगत लाभकरको ऐतिहासिक तथ्य हेर्दा, गत वर्षको साउनमा कुल ४ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ संकलन भएको थियो।

यसले स्पष्ट देखाउँछ कि बजारको उच्च अंक र सक्रिय कारोबारले पूँजीगत लाभकर संकलनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

पूँजीगत लाभकर दर

नेपालमा सेयर कारोबार गर्दा लगानीकर्ताले नाफा कमाउँदा पूँजीगत लाभकर तिर्नुपर्छ। यसको दर सेयरको होल्ड गर्ने अवधिअनुसार फरक हुन्छ:

• १ वर्षभन्दा कम अवधिमा होल्ड गरेर बेचेको सेयर:
  यस अवस्थामा नाफाको ७.५% पूँजीगत लाभकर लाग्छ।
• छोटो अवधिमा बेचेको सेयरमा बढी कर लाग्ने कारण भनेको लगानीकर्ताले छोटो समयमा नाफा कमाएको मानिन्छ।
• १ वर्षभन्दा बढी अवधिमा होल्ड गरेर बेचेको सेयर:
  लामो समयसम्म लगानी गरिएको सेयरमा नाफा कमाइमा ५% पूँजीगत लाभकर लाग्छ। यसले दीर्घकालीन लगानीलाई प्रोत्साहित गर्दछ।

गत आर्थिक वर्षभर बजारबाट कुल १६ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ पूँजीगत लाभकर संकलन भएको थियो।

यो तथ्यले देखाउँछ कि सेयर बजारले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याइरहेको छ र कर संकलनमा यसको महत्व स्पष्ट छ।

साउनमा पूँजीगत लाभकर

साउन महिनामा बजार उच्च रहँदा पूँजीगत लाभकर संकलन पनि उच्च हुन्छ।

सामान्यतया सेयर बजार यस समयमा सक्रिय रहन्छ र कारोबारको मात्रा बढी हुन्छ। जब सेयरको मूल्यमा वृद्धि हुन्छ, लगानीकर्ताले नाफा कमाउँछन्।

नेपालमा नाफामा आधारित पूँजीगत लाभकर लागू हुने भएकाले, बजारको उच्च गतिविधिले कर संकलन बढाउँछ।

लगानीकर्ताले बजारको उतार-चढाव र पूँजीगत लाभकर दरको जानकारी राख्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। बजारमा उतार-चढाव अत्यधिक हुँदा, लगानी गर्दा कर दायित्वको हिसाब राख्नु आवश्यक हुन्छ।

नेपालमा पूँजीगत लाभकर दर यस प्रकार छ:

• १ वर्षभन्दा कम अवधिमा बेचेको सेयर: नाफाको ७.५%
• १ वर्षभन्दा बढी अवधिमा बेचेको सेयर: नाफाको ५%

सही जानकारीले कर तिर्न सजिलो बनाउँछ र अनावश्यक जरिवाना रोक्छ।

यसले कर दायित्वको सही व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ। यदि लगानीकर्ताले समयमै आफ्नो कर योजना बनाउँछ भने नाफामा आउने करको बोझ कम गर्न सकिन्छ।

यसले लगानी निर्णयलाई थप प्रभावकारी बनाउँछ र वित्तीय व्यवस्थापनमा सहुलियत ल्याउँछ।