कसरी अरुलाई पीडा दिएर आनन्द लिन्छन्?
साइकोपाथ एउटा मानसिक विकार हो, जसलाई एन्टीसोसल पर्सनालिटी डिसअर्डर को अन्तर्गत राखिन्छ। यस रोग भएका व्यक्तिहरूमा सामान्यतया अरूको भावना, पीडा वा दुःख बुझ्ने क्षमता अत्यन्त कम हुन्छ। उनीहरूले सहानुभूति देखाउँदैनन् र अरूको पीडामा कुनै संवेदनशीलता महसुस गर्दैनन्। यसरी अरूको पीडा देख्दा उनीहरूलाई कुनै पछुतो वा अपराधबोध हुँदैन।
साइकोपाथ व्यक्तिहरू प्रायः सामाजिक नियम र व्यवहारिक मर्यादा उल्लंघन गर्ने प्रवृत्तिका मालिक हुन्छन्।
उनीहरूले आफूलाई मन पर्ने अनुसार व्यवहार गर्छन् र अरूको भावना, आवश्यकता वा अधिकारको कुनै कदर गर्दैनन्।
उदाहरणका लागि, सानै उमेरदेखि जनावर मार्ने, अरूलाई डराउने, हिंसात्मक व्यवहार प्रदर्शन गर्ने, वा आफ्नै स्वार्थ पूर्तिका लागि झूट बोल्ने प्रवृत्ति देखिन सक्छ।
डाक्टर सगुनबल्लभ पन्तका अनुसार, साइकोपाथ व्यक्तिहरू कसैको सफलता, उन्नति वा खुशी देख्दा ईर्ष्या गर्छन् र त्यसलाई रोक्न वा बिगार्न प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष प्रयास गर्न सक्छन्।
तर यसरी गर्दा अरूले पीडा महसुस गर्छ भन्ने कुरा उनीहरूको चेतनामा आउँदैन। यही कारणले गर्दा यसलाई केवल मानसिक विकार नभई व्यक्तित्व सम्बन्धी गंभीर समस्या पनि मानिन्छ।
साइकोपाथको मुख्य विशेषता भनेको सहानुभूति नहुने, पछुतो नहुने, र सामाजिक नियम उल्लंघन गर्ने व्यवहार हो।
यस्ता व्यक्तिहरूले आफ्ना व्यक्तिगत आवश्यकता पूरा गर्न अरूको भावना, पीडा वा समस्या प्रति कुनै संवेदनशीलता देखाउँदैनन्।
उनीहरूका व्यवहारले व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनमा ठूलो असर पार्न सक्छ, जसले पारिवारिक सम्बन्ध, साथीभाइ र कार्यक्षेत्रमा समस्या निम्त्याउन सक्छ।
साइकोपाथका लक्षणहरू
१. साइकोपाथ मानसिक रोग: सहानुभूति र पछुतो नहुने प्रवृत्ति
साइकोपाथ व्यक्तिहरूमा अरूको दुख, पीडा वा मानसिक पीडामा सहानुभूति महसुस गर्ने क्षमता निकै कम हुन्छ।
उनीहरूले अरूको पीडा देख्दा सामान्य मानिस जस्तो संवेदनशील प्रतिक्रिया देखाउँदैनन्।
उदाहरणका लागि, यदि कोही साथी, परिवार सदस्य वा अपरिचित व्यक्ति दुखी छ वा पीडा भोग्दै छ भने, उनीहरूलाई त्यो दुःखले कुनै असर पार्दैन।
साइकोपाथ व्यक्तिहरूले आफ्नो काम वा निर्णयबाट अरूलाई चोट पुग्दा पनि पछुतो वा अपराधबोध अनुभव गर्दैनन्।
यसले उनीहरूको व्यवहारलाई स्वार्थी, निर्दयी र सामाजिक नियम उल्लंघन गर्ने प्रवृत्तिमा ढाल्छ। उनीहरूको जीवनमा यस्तो विशेषता स्थायी रूपमा रहन्छ,
जसले व्यक्तिगत सम्बन्ध र सामाजिक वातावरणमा निरन्तर समस्या निम्त्याउन सक्छ।
समानार्थी शब्दमा भन्नुपर्दा, साइकोपाथमा सहानुभूति नहुने र पछुतो नहुने प्रवृत्ति नै उनीहरूको प्रमुख लक्षण हो।
यो लक्षणले नै अन्य सबै हिंसात्मक वा स्वार्थी व्यवहारको आधार तयार पार्दछ।
२. हिंसात्मक व्यवहार
साइकोपाथ व्यक्तिहरूमा प्रायः हिंसात्मक प्रवृत्ति देखिन्छ। सानै उमेरदेखि नै उनीहरूले अन्य जीव जनावर वा मानिसप्रति क्रूर व्यवहार देखाउन सक्छन्।
उदाहरणका लागि, घर वा बाटोमा हिंड्दा बिना कारण जनावर मार्ने, कुकुर कुट्ने, वा अरूलाई डराउने गतिविधि गर्न सक्छन्।
यस्तो व्यवहार केवल हिंसा मात्र होइन, यो उनीहरूको सहानुभूति नहुने र पछुतो नहुने व्यक्तित्वसँग गहिरो सम्बन्धित हुन्छ।
उनीहरूले आफ्नो क्रियाकलापबाट अरूको पीडा हुने कुरा बुझ्दैनन् र त्यसमा कुनै पछुतो पनि गर्दैनन्।
साइकोपाथमा हिंसात्मक प्रवृत्ति केवल शारीरिक हिंसामा सीमित हुँदैन;
उनीहरूले भावनात्मक वा मानसिक रूपले पनि अरूलाई चोट पुर्याउन सक्छन्। उदाहरणका लागि, झूट बोल्ने, ठग्ने, वा अरूलाई manipulat गर्ने जस्ता व्यवहार पनि हिंसात्मक प्रवृत्तिमा गनिन्छ।
डाक्टर पन्तका अनुसार, यस्तो हिंसात्मक व्यवहार बाल्यकालमा सुरु भएर वयस्क जीवनसम्म स्थायी रहन सक्छ, र यदि समयमै चिन्हित गरिएन भने समाजमा समस्यासँगै कानुनी मुद्दासम्म निम्त्याउन सक्छ।
३. सामाजिक नियम उल्लंघन
साइकोपाथ व्यक्तिहरूको अर्को प्रमुख विशेषता भनेको सामाजिक नियम र मर्यादाको उल्लंघन हो।
उनीहरूले आफ्ना व्यक्तिगत आवश्यकता पूरा गर्न अरूको भावना, अधिकार वा समस्याको कुनै कदर गर्दैनन्।
यसको अर्थ, उनीहरू समाजमा अपनाइएका नियम, कानून वा नैतिक मर्यादा अवज्ञा गरेर व्यवहार गर्न सक्छन्।
उदाहरणका लागि, कुनै कार्य वा निर्णय गर्दा अरूलाई चोट पुग्ने सम्भावना भए पनि उनीहरू त्यसलाई बेवास्ता गर्छन्।
साथी, परिवार वा कार्यक्षेत्रमा अरूको भलाइका लागि सोच्ने प्रवृत्ति कम वा नभए जस्तै हुन्छ। उनीहरूले आफ्नो स्वार्थ वा इच्छानुसार मात्र काम गर्छन्।
यस प्रकारको व्यवहारले व्यक्तिगत सम्बन्धमा भरोसा, मित्रता र पारिवारिक सम्बन्धमा समस्या निम्त्याउँछ। साथै, यसले सामाजिक र पेशागत जीवनमा पनि गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ।
साइकोपाथमा यस्तो प्रवृत्ति प्रायः बाल्यकालमै देखिन थाल्छ र वयस्क जीवनमा स्थायी रूपमा रहिरहन्छ।
यदि प्रारम्भिक चरणमै चिन्हित गरिएर उपचार सुरु गरिएको खण्डमा मात्र यस प्रकारको सामाजिक नियम उल्लंघनलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।
साइकोपाथको कारण
साइकोपाथको विकासमा धेरै कारकहरू प्रभाव पार्न सक्छन्। यसमा वंशाणुगत प्रभाव, बाल्यकालका अनुभव, र पर्यावरणीय तथा सामाजिक कारणहरू मुख्य रूपमा देखिन्छन्।
१. वंशाणुगत प्रभाव
साइकोपाथ प्रायः परिवारमा देखिएको मानसिक विकार वा व्यक्तित्व समस्यासँग सम्बन्धित हुन्छ।
यदि परिवारमा कुनै सदस्यमा एन्टीसोसल पर्सनालिटी डिसअर्डर वा अन्य पर्सनालिटी विकार छ भने, अर्को सदस्यमा पनि यस प्रकारको समस्या देखा पर्न सक्छ।
वंशाणुगत प्रभावको अर्थ हो कि जीनसँग सम्बन्धित विशेषताहरू सन्तानमा हस्तान्तरण हुन सक्छन्।
यसले व्यक्तिको स्वभाव, सामाजिक व्यवहार, सहानुभूति महसुस गर्ने क्षमता, र निर्णय गर्ने तरिका प्रभावित गर्न सक्छ।
तर केवल वंशाणुगत कारणले मात्र साइकोपाथ विकास हुँदैन। वातावरण, बाल्यकालको अनुभव, र सामाजिक कारकहरू पनि यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछन्।
२. बाल्यकालका आघात
साइकोपाथको विकासमा बाल्यकालमा भोगिएका आघातजन्य अनुभवहरू निकै ठूलो भूमिका खेल्छन्। यदि बच्चा टुहुरो परिवारमा हुर्किएको छ भने,
जहाँ अभिभावकबीच निरन्तर झगडा, दुराचार वा घरेलु हिंसा हुन्छ, यस्तो वातावरणले उनको मानसिक र भावनात्मक विकासलाई असर गर्न सक्छ।
यस्तै, बाल्यकालमै यौन हिंसा वा दुर्व्यवहारको सामना गर्नु पर्ने बच्चामा सहानुभूति, अपराधबोध र सामाजिक व्यवहार सम्बन्धी क्षमता कमजोर हुन सक्छ।
युद्ध वा संकट प्रभावित वातावरणमा हुर्किएका बालबालिकामा पनि साइकोपाथ प्रवृत्ति देखा पर्न सक्छ, किनभने यस्तो वातावरणले सुरक्षा र विश्वासको आधार कमजोर पार्छ।
डाक्टर पन्तका अनुसार, यस्तो आघातले बालबालिकामा भावनात्मक संवेदनशीलता कम हुने,
अरूको पीडा बुझ्ने क्षमता घट्ने, र स्वार्थपूर्ण वा हिंसात्मक प्रवृत्ति विकास हुने सम्भावना बढाउँछ।
प्रारम्भिक चरणमा समस्या पत्ता लागेमा उपचार गरेर भविष्यमा हुने गम्भीर समस्यालाई कम गर्न सकिन्छ।
३. नशा र दुर्व्यसन
साइकोपाथ व्यक्तिहरूमा रक्सीजन्य पदार्थ र लागूऔषधको दुर्व्यसन पनि देखिन्छ। यस्तो प्रवृत्ति केवल सामाजिक वा व्यक्तिगत समस्या मात्र होइन,
यसले व्यक्तित्व विकार र हिंसात्मक व्यवहारलाई अझ बढावा दिन सक्छ।
रक्सीजन्य पदार्थ र लागूऔषधले मस्तिष्कको निर्णय क्षमता, आत्म-नियन्त्रण र भावनात्मक स्थिरता प्रभावित गर्छ। साइकोपाथमा, जसको नै सहानुभूति र पछुतो कम छ,
यसले उनीहरूको हिंसात्मक, स्वार्थपूर्ण र सामाजिक नियम उल्लंघन गर्ने प्रवृत्ति अझ बढाउँछ।
डाक्टर पन्तका अनुसार, नशा र दुर्व्यसनले केवल उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई मात्र हानि गर्दैन,
यो सामाजिक जीवन, पारिवारिक सम्बन्ध, काम र कानुनी समस्या निम्त्याउन पनि सक्दछ। यस्तो अवस्थाले उपचार र सुधार प्रक्रियालाई पनि कठिन बनाउँछ।
यसैले, साइकोपाथ व्यक्तिहरूमा नशा र दुर्व्यसनको पहिचान गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ, र समयमै उचित मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहयोग लिएर उपचार सुरु गर्नु आवश्यक हुन्छ।
साइकोपाथ को उपचार सम्भावना: पर्सनालिटी डिसअर्डर सुधारका उपाय
साइकोपाथ वा एन्टीसोसल पर्सनालिटी डिसअर्डर जस्ता पर्सनालिटी डिसअर्डर अन्य मानसिक रोगहरूको तुलनामा उपचार गर्न निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
यसको मुख्य कारण भनेको यस्तो व्यक्तिहरूमा सहानुभूति नहुने, पछुतो नहुने र सामाजिक नियम उल्लंघन गर्ने प्रवृत्ति स्थायी रूपमा रहिरहने हो।
यसले उनीहरूलाई उपचारको प्रक्रिया वा चिकित्सकसँगको सम्बन्धमा सहकार्य गर्न कठिन बनाउँछ।
तर, यदि यो समस्या बाल्यावस्थामा नै पत्ता लाग्छ भने स्थिति केही फरक हुन सक्छ।
प्रारम्भिक चरणमा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको मार्गदर्शनमा उपचार सुरु गरेमा, भविष्यमा हिंसात्मक व्यवहार, सामाजिक नियम उल्लंघन र अरूलाई हानि पुर्याउने प्रवृत्ति कम गर्न सकिन्छ।
उपचारमा सामान्यतया मनोचिकित्सा (psychotherapy), व्यवहारिक प्रशिक्षण (behavioral therapy), र आवश्यकता अनुसार औषधोपचारको संयोजन प्रयोग गरिन्छ।
यसले व्यक्तिको भावनात्मक नियन्त्रण, सामाजिक व्यवहार र निर्णय क्षमतामा सुधार ल्याउन मद्दत गर्दछ।
डाक्टर पन्तका अनुसार, उपचारको सफलता बाल्यकालमै सुरु गर्न सकिएमा बढी हुन्छ, र यसले व्यक्तिको सामाजिक, पारिवारिक र व्यक्तिगत जीवनमा हुने दीर्घकालीन समस्यालाई घटाउँछ।
साइकोपाथ र साइकोसिसको भिन्नता
साइकोपाथ र साइकोसिस दुवै मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी अवस्था हुन्, तर यी बीच महत्त्वपूर्ण भिन्नता छ।
साइकोसिस भएका व्यक्तिहरूमा कहिलेकाहीँ अरूलाई हानि पुर्याउने प्रवृत्ति देखिन सक्छ। तर यस्तो व्यवहार प्रायः भ्रम वा मानसिक असन्तुलन को कारण हुन्छ।
उनीहरू विश्वास गर्छन् कि कसैले आफूलाई बिगार्ने, धोका दिने वा खतरा पुर्याउने प्रयास गर्दैछ, र त्यसैले प्रतिक्रिया स्वरूप हानि पुर्याउँछन्।
यस अवस्थामा, हानी पुर्याउँदा आनन्द महसुस हुँदैन, उनीहरूको मुख्य उद्देश्य केवल आफ्नो सुरक्षा वा आत्म-रक्षाको भावना पूरा गर्नु हो।
विपरीत रूपमा, साइकोपाथ व्यक्तिहरूले अरूलाई हानि पुर्याउँदा आनन्द वा सन्तुष्टि महसुस गर्छन्।
उनीहरूको हिंसात्मक वा स्वार्थपूर्ण व्यवहार सहानुभूति नहुने र पछुतो नहुने व्यक्तित्वबाट प्रेरित हुन्छ।
उनीहरूले अरूको पीडा महसुस नगरी वा त्यसबाट संवेदनशील नहुँदै आफ्नो स्वार्थ वा मनोरञ्जनका लागि हानि पुर्याउँछन्।
डाक्टर पन्तका अनुसार, यही फरकले नै साइकोपाथको पहिचान र उपचार रणनीति साइकोसिसभन्दा अलग बनाउँछ।
साइकोसिसमा मुख्य चुनौती भ्रम हटाउने र मानसिक असन्तुलन सुधार गर्ने हो भने, साइकोपाथमा व्यक्तित्व र व्यवहारिक सुधार गर्नुपर्छ, जसमा समय र निरन्तर मानसिक प्रशिक्षण आवश्यक हुन्छ।
साइकोपाथ मानसिक रोग
साइकोपाथ मानसिक रोग केवल हिंसात्मक व्यवहार मात्र होइन।
यसमा व्यक्ति सहानुभूति नहुने, अरूको भावना बुझ्न नसक्ने र सामाजिक नियम उल्लंघन गर्ने प्रवृत्ति राख्छ। यसले व्यक्तिको सामाजिक, पारिवारिक र पेशागत जीवनमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।
साइकोपाथ व्यक्तिहरूले आफ्ना क्रियाकलापबाट अरूलाई हानि पुर्याउँदा आनन्द वा सन्तुष्टि महसुस गर्छन्, जसले यस मानसिक रोगको पहिचान र उपचारलाई चुनौतीपूर्ण बनाउँछ।
तर, प्रारम्भिक चरणमै समस्या पत्ता लागेमा र मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञको सहयोग लिएर उपचार सुरु गर्न सकिएमा, भविष्यमा हुने हिंसात्मक व्यवहार, सामाजिक नियम उल्लंघन, र अरूलाई हानि पुर्याउने प्रवृत्तिलाई कम गर्न सकिन्छ।
यसैले, साइकोपाथ मानसिक रोगलाई समयमै चिन्ने, बुझ्ने र उपचार गर्ने प्रयास गर्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।
👉 Global Sambad Network पेजलाई आजै Follow गर्नुहोस् र सबै नयाँ अपडेटहरू पहिलो पंक्तिमा पाउनुहोस्!
