नियमित महिनावारीको गडबडीले महिलामा पाठेघर समस्या बढ्दै

चितवन मेडिकल कलेज (CMC) मा कार्यरत स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. शान्ति भण्डारीले महिलामा पाठेघरसम्बन्धी समस्या बढ्नुको मुख्य कारण अनियमित महिनावारी र स्वास्थ्य चेतनाको अभाव भएको बताउनु भएको छ।

कालिका एफएमको ‘स्वास्थ्य सरोकार’ कार्यक्रममा बोल्दै उहाँले गर्भावस्थामा लापरबाही र महिनावारी गडबडीले पाठेघरमा गम्भीर असर पार्ने उल्लेख गर्नुभयो।

अनियमित महिनावारीले पाठेघरमा पार्ने असर

डा. भण्डारीका अनुसार पाठेघरमा दुई प्रमुख भाग हुन्छन् — मुख (Cervix) र मुख्य पाठेघर (Uterus)। यी भागमा समस्या हुँदा देखिने प्रमुख लक्षणहरू:

• सेतो गन्धसहितको पानी बग्ने
• रगत मिसिएको पानी जानु
• महिनावारी लामो समयसम्म हुनु
• पेटमा गाँठो देखिनु
• पाठेघर सुन्निनु र अत्यधिक दुखाइ

अनियमित महिनावारीका लक्षण र चिन्हहरू

सामान्य महिनावारी चक्र २१ देखि ३५ दिनको हुन्छ। तर:

• महिनावारी २१ दिनभन्दा पहिला वा ३५ दिनभन्दा पछिसम्म आउनु
• अत्यधिक रगत बग्नु वा
• महिनावारी नै नहुनु

यी सबै अनियमित महिनावारी का संकेत हुन्।

“यस्ता समस्यालाई धेरै महिलाले सामान्य ठान्ने गर्छन्, तर समयमै चासो नदिँदा यो पाठेघर रोगको कारण बन्छ,” – डा. शान्ति भण्डारी

चेतनाको कमीले अनियमित महिनावारी झन् बढाउँदै

डा. शान्ति भण्डारीका अनुसार, नेपाली महिलाहरूमा अझै पनि यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यप्रति खुलापनको अभाव छ। यसका कारण धेरै महिलाहरूले महिनावारीसम्बन्धी गडबडी तथा पाठेघरका समस्या चुपचाप सहनु परिरहेको छ। यस्ता समस्याहरू अझ झन् गम्भीर बनाउने केही प्रमुख कारणहरू यस्ता छन्:

ग्रामीण क्षेत्रमा रोग लुकाउने प्रवृत्ति

बिकट र ग्रामीण क्षेत्रका महिलाहरूमा रोग लुकाउने मनोवृत्ति गहिरो छ। सामाजिक डर, परिवारभित्र खुलापनको अभाव, र अस्पताल जानु कमजोरीको संकेत हो भन्ने सोचले गर्दा महिलाहरू महिनावारी गडबडी भए पनि चुपचाप बस्ने गर्छन्।

महिनावारी वा यौन स्वास्थ्यबारे खुलस्त कुरा गर्न हिच्किचाहट

महिनावारी अझै पनि धेरै नेपाली समुदायमा ‘लाजको विषय’ मानिन्छ। यो विषयमा छोरी, आमा, बुहारी वा साथीभाइबीच पनि सहज संवाद हुँदैन। यस्तो अवस्थामा अनियमित महिनावारी जस्तो गम्भीर लक्षणलाई पनि महिलाहरू सामान्य ठानी नजरअन्दाज गर्छन्।

नियमित चेकजाँचको अभाव

धेरै महिलाहरूमा स्वास्थ्य परीक्षणमा जाने बानी नै छैन। अस्पताल पुग्नु भनेको अन्तिम चरणको विकल्पजस्तै देखिन्छ। स्त्रीरोग विशेषज्ञको सल्लाह लिनु महिलाका लागि सहज प्रक्रिया हुन सक्दैन। यसले अनियमित महिनावारीबाट सुरु भएको सानो समस्या पनि पछि गएर पाठेघरको रोग बन्ने जोखिम बढाउँछ।

खानपान र जीवनशैलीमा लापरबाही

अनियमित खानपान, फास्ट फुडको अत्यधिक सेवन, पोषणको कमी, पानी कम पिउने, र व्यायाम नगर्ने जस्ता कारणले पनि महिनावारीमा असन्तुलन देखिन्छ। यस्तो स्थिति जीवनशैली परिवर्तन नगरेसम्म निरन्तर बढ्न सक्छ।

✅ स्वास्थ्य शिक्षाको कमी

विद्यालय र समुदायमा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे सही र वैज्ञानिक जानकारीको अभाव छ। महिनावारी कसरी चल्छ? के सामान्य हो? कहिले डाक्टर देखाउनुपर्छ? — यस्ता विषयमा महिलाहरू अनभिज्ञ छन्। यसले स्वास्थ्य समस्या बुझ्ने र उपचारतर्फ जाने क्षमतामा बाधा पुर्‍याउँछ।

यी सबैले पाठेघरको रोग दीर्घकालीन समस्या बन्दै गएको छ।

अनियमित महिनावारी समाधानका उपायहरू

महिलाले आफ्नो स्वास्थ्यप्रति सजग भई निम्न उपायहरू अपनाउनुपर्छ:

• महिनावारीको नियमितता रेकर्ड राख्ने
• असामान्य लक्षण देखिएमा तुरुन्त स्त्रीरोग विशेषज्ञको परामर्श लिनु
• पोषिलो खाना, सरसफाइ र नियमित चेकअप
• महिला स्वास्थ्य शिक्षा र चेतनामूलक कार्यक्रमहरूमा सहभागिता बढाउने

अनियमित महिनावारीलाई गम्भीरता दिन आवश्यक

अनियमित महिनावारी र चेतनाको कमीले महिलामा पाठेघर रोगको जोखिम उच्च बनाइरहेको छ। समयमै जाँच र सावधानी अपनाइएन भने यो समस्या बाँझोपन, संक्रमण र दीर्घकालीन रोगको रूपमा विकसित हुन सक्छ। त्यसैले महिलाहरूको स्वास्थ्य सचेतना र समयमै उपचार अनिवार्य छ।

चेतनाको कमी, सामाजिक हिच्किचाहट, र लाजको संस्कारले गर्दा महिलाहरूमा अनियमित महिनावारीको समस्या झन् बढ्दै गएको छ। यस्तो अवस्था रोक्न स्वास्थ्य शिक्षा, खुलापन, र समयमै परीक्षण अत्यन्त जरुरी छ।