मधुमेह जानकारीका लागि उपयोगी अभ्यासहरूमधुमेह जानकारी: कसरी घरमै परीक्षण गर्ने
हामीले खाएको खाना पाचन प्रक्रियामा ग्लुकोज (चिनी) मा परिणत भई रगतमा मिसिन्छ। प्यान्क्रियाज ग्रन्थीले इन्सुलिन उत्पादन गर्छ जसले ग्लुकोजलाई ऊर्जामा परिणत गर्न मद्दत गर्छ। यदि इन्सुलिन पर्याप्त मात्रामा नबने वा नबन्ने हो भने रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढ्छ, जसलाई मधुमेह भनिन्छ। यो लेखमा मधुमेह जानकारी प्रस्तुत गरिएको छ।
मधुमेहलाई दुई भागमा बाँडिन्छ:
- टाइप-१ मधुमेह
- टाइप-२ मधुमेह
१ मधुमेह जानकारी
शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले प्यान्क्रियाजको बिटा कोषमा हमला गरी इन्सुलिन उत्पादनमा अवरोध पुर्याउँछ। यो अटोइम्युन रोग हो। सामान्यतः बालबालिकादेखि वयस्कमा देखा पर्छ र सबै मधुमेहीमध्ये लगभग १०% मा टाइप-१ हुन्छ।
लक्षणहरू:
- धेरै प्यास लाग्नु
- बारम्बार पिसाब लाग्नु
- राति ओछ्यानमा पिसाब हुनु
- तौल घट्नु
- कमजोरी, झर्को
उपचार: आजीवन दैनिक इन्सुलिन लिने र खानपानमा सावधानी अपनाउने।
२ मधुमेह जानकारी
शरीरमा इन्सुलिनको मात्रा कम हुँदा वा काम नगर्दा देखिने सामान्य प्रकारको मधुमेह हो। खराब जीवनशैली, मोटोपन, तनाव आदि कारणले हुन्छ।
लक्षणहरू:
- बारम्बार पिसाब लाग्नु
- मुख सुक्नु, धेरै प्यास लाग्नु
- तौल बढ्ने वा घट्ने
- आँखाको दृष्टि कमजोर हुनु
- हातखुट्टा झमझमाउनु
जोखिममा पर्नेहरू: ४० वर्षभन्दा माथिका, मोटोपन, उच्च रक्तचाप, कोलेस्टरोल भएका, गर्भावस्थामा सुगर देखिएको महिलाहरू।
मधुमेह परीक्षण र मापदण्ड जानकारी
- खाली पेटमा सुगर: <100 सामान्य, >126 मधुमेह
- खाना खाएपछि: <140 सामान्य, >200 मधुमेह
- HbA1C (३ महिनाको औसत): >6.5% मधुमेह संकेत
ग्लुकोमिटर प्रयोग: घरमै खालीपेट र खानापछि परीक्षण गर्न सकिने।
मधुमेह औषधि र इन्सुलिन जानकारी
- मेटफर्मिन, सल्फोनाइलुरिया, डापाग्लिफ्लोजिन प्रयोग गरिन्छ।
- टाइप-१ मा अनिवार्य इन्सुलिन, टाइप-२ मा अत्यधिक सुगर वा अन्य रोगको अवस्था हेरेर इन्सुलिन प्रयोग गरिन्छ।
खानपानको सामान्य तालिका मधुमेहका लागि:
- नास्ता: अण्डा, बदाम, मौसमी फल, ग्रीन टी
- बिहान: कम भात, दाल, साग, सलाद
- खाजा: चिउरा, फलफूल, अण्डा, दही
- राति: सुपाच्य खाना, भात कम
मधुमेहमा योग अभ्यास:
- अर्धमत्स्येन्द्रासन, भुजंगासन, पवनमुक्तासन आदि मधुमेह नियन्त्रणमा सहयोगी।
मधुमेहसम्बन्धी भ्रम र तथ्य:
- चिनी धेरै खाँदा मात्र मधुमेह हुँदैन
- सुगर फ्री पनि सीमित मात्रामा
- मधुमेह भएकालाई चोट निको हुन्छ, तर ढिलो हुन सक्छ
- भात, आलु खान मिल्छ तर सन्तुलनमा
- शल्यक्रिया गर्न मिल्छ तर सुगर नियन्त्रणमा हुनुपर्छ
निष्कर्ष: मधुमेह जानकारी
मधुमेह रोग पूर्ण रूपमा निको नभए पनि नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। नियमित परीक्षण, औषधि वा इन्सुलिन, सन्तुलित आहार र व्यायाम/योगले जीवन सहज बनाइन्छ। थप जानकारीका लागि WHO को वेबसाइट वा Nepal Diabetes Association हेर्न सकिन्छ।
विस्तृत जानकारीका लागि WHO को यो लिंक हेर्नुहोस्।
ढाड दुख्ने समस्याबाट बच्ने ८ उपायहरू | सक्रिय जीवनशैली र योगको भूमि
