महिनावारीले मुड स्विङ, पेट दुखाइ, कम्मर र खुट्टा दुख्ने समस्या, र अत्याधिक रक्तस्राव जस्ता विभिन्न समस्याहरू ल्याउँछ। धेरै महिलाहरूका लागि महिनावारीको समयमा हुने पेट दुखइ (pирियड क्र्याम्प) असह्य लाग्ने गर्छ। चिकित्सकीय भाषामा, महिनावारीको समयमा हुने यस्तो दुखाइलाई ‘डिस्मेनोरिया’ (Dysmenorrhea) भनिन्छ।
महिनावारीका दौरान पेट, कम्मर, खुट्टा र टाउको दुखाइले दैनिक जीवन र कामकाजमा प्रभाव पार्न सक्छ। यस्तो अवस्थामा धेरै महिलाले आरामका लागि पेनकिलरको प्रयोग गर्छन्। तर पेनकिलर प्रयोग गर्नु कत्तिको सुरक्षित छ र यसले शरीरमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा बुझ्नु अत्यन्त आवश्यक छ।
महिनावारीमा दुखाइ किन हुन्छ?
महिनावारीको समयमा धेरै महिलाहरूलाई पेट दुख्ने, कम्मर दुख्ने, खुट्टा दुख्ने र कहिलेकाहीँ टाउको दुख्ने समस्या हुन्छ। चिकित्सकीय भाषामा यसलाई डिस्मेनोरिया (Dysmenorrhea) भनिन्छ। यो सामान्य समस्या हो, तर कहिलेकाहीँ यसले दैनिक जीवनमा असर पुर्याउन सक्छ।
महिनावारी सुरु हुँदा गर्भाशयको भित्ती (एन्डोमेट्रियम) हर्मोनको प्रभावले झर्छ। विशेषगरी ‘प्रोस्टाग्ल्यान्डिन’ नामक हर्मोनको मुख्य भूमिका हुन्छ।
प्रोस्टाग्ल्यान्डिन र पेट दुखाइ
– प्रोस्टाग्ल्यान्डिन गर्भाशयको मांसपेशीहरूलाई सङ्कुचन गराउँछ।
– यी सङ्कुचनहरूले गर्भाशय भित्ती बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छन्।
– तर प्रोस्टाग्ल्यान्डिनको स्तर धेरै उच्च भएमा मांसपेशी अत्यधिक सङ्कुचित हुन्छन्, जसले क्र्याम्प (period cramp) र तीव्र पेट दुखाइ निम्त्याउँछ।
अन्य कारणहरू
- फाइब्रोइड:
– प्रोस्टाग्ल्यान्डिनको अत्यधिक स्तर वा हर्मोन असन्तुलनले गर्भाशयमा फाइब्रोइड (Fibroid) बन्न सक्छ।
– फाइब्रोइड भएकाहरूलाई महिनावारीको समयमा बढी दर्द, रक्तस्राव र पेट सुन्निने समस्या हुन सक्छ। - एन्डोमेट्रिसिस (Endometriosis):
– यो स्वास्थ्य अवस्थामा गर्भाशय भित्ती बाहिरको भागमा पनि बढ्छ।
– यसले महिनावारीको समयमा तीव्र दुखाइ, रक्तस्राव र कहिलेकाहीँ पाचन समस्या समेत ल्याउँछ। - हर्मोन असन्तुलन:
– शरीरमा एस्ट्रोजेन र प्रोजेस्ट्रोनको असन्तुलनले प्रोस्टाग्ल्यान्डिनको उत्पादन बढाउँछ।
– यसको परिणाम स्वरूप मांसपेशी अत्यधिक सङ्कुचन र पेट दुखाइ हुन्छ।
पेट दुखाइका अन्य लक्षणहरू
– पेट फुल्ने र अपचको समस्या
– टाउको दुख्ने वा चक्कर आउनु
– कमजोरी र थकान महसुस हुनु
– मूड स्विङ, चिडचिडोपन
महिनावारीको दुखाइ सामान्यतः प्रोस्टाग्ल्यान्डिन हर्मोनको उच्च स्तर र गर्भाशयको मांसपेशीको सङ्कुचनको कारण हुन्छ।
यद्यपि लगातार धेरै दुखाइ, अत्यधिक रक्तस्राव वा अन्य गम्भीर लक्षणहरू देखा परेमा चिकित्सकको परामर्श लिनु अनिवार्य छ।
पेनकिलर खानु उचित छ?
महिनावारीको समयमा पेट दुखाइ (पिरियड क्र्याम्प) धेरै महिलाहरूका लागि असह्य हुन्छ। यस्तो अवस्थामा पेनकिलर (दुखाइ निवारक औषधि) सही तरिका र सीमित मात्रामा प्रयोग गर्दा सुरक्षित हुन्छ।
कसरी काम गर्छ?
– सामान्यतया गैर स्टेरोइड एन्टी–इन्फ्लेमेटरी औषधि (NSAIDs) जस्तै इबुप्रोफेन वा नेप्रोक्सेन प्रयोग गरिन्छ।
– यी औषधिले शरीरमा प्रोस्टाग्ल्यान्डिन नामक हर्मोनको उत्पादन कम गर्छन्।
– प्रोस्टाग्ल्यान्डिनको कम स्तरले गर्भाशयको मांसपेशी सङ्कुचन घटाउँछ, जसले पिरियड क्र्याम्प र पेट दुखाइ कम गर्छ।
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
यस्तो अवस्थामा डाक्टरको परामर्श अनिवार्य छ।
डाक्टरले तोकेको मात्रा भन्दा बढी औषधि नखानुहोस्।
लामो समयसम्म वा अत्यधिक पेनकिलर सेवन गर्दा पेट दुखाइ, अल्सर, मिर्गौलाको समस्या हुन सक्छ।
लगातार धेरै दुखाइ वा अत्यधिक रक्तस्राव भएमा पेनकिलर मात्र पर्याप्त हुँदैन।
तर ध्यान दिनुपर्ने कुरा:
- डाक्टरले तोकेको मात्राभन्दा बढी औषधि नखानुहोस्।
- लामो समयसम्म वा उच्च मात्रा पेनकिलर सेवन गर्दा पेट दुखाइ, अल्सर, मिर्गौलामा समस्या हुन सक्छ।
- लगातार धेरै दुखाइ वा अत्याधिक रक्तस्राव भए पेनकिलरले मात्र समाधान हुँदैन। यस्तो अवस्थामा फाइब्रोइड, एन्डोमेट्रिसिस वा हर्मोन असन्तुलनको सम्भावना हुन्छ।
घरेलु उपायले पनि महिनावारीको दुखाइ कम गर्न सकिन्छ
पेनकिलरको विकल्प वा पूरकको रूपमा केही घरेलु उपाय अपनाउँदा पेट दुखाइ र पिरियड क्र्याम्प कम गर्न मद्दत मिल्छ।
- एन्टिइन्फ्लेमेटरी आहार
– टमाटर, जामुन, अनानास, अदुवा आदि खानुहोस्।
– यी खाद्यवस्तुहरूमा एन्टिइन्फ्लेमेटरी गुण हुन्छन्, जसले मांसपेशी सुन्निन र दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्छ। - भिटामिन र ओमेगा–३
– भिटामिन डी, भिटामिन ई, र ओमेगा–३ युक्त खाद्यवस्तु सेवन गर्दा मांसपेशी आराम हुन्छ र क्र्याम्प कम हुन्छ। - नियमित व्यायाम
– हल्का योग, स्ट्रेचिंग वा हिँडाइले एन्डोर्फिन हर्मोन बढाउँछ।
– यसले मांसपेशीलाई रिल्याक्स गराउँछ र मानसिक तनाव पनि घटाउँछ। - प्रशस्त पानी पिउने
– मनतातो पानी पिउँदा पेट फुल्ने, अपच र दुखाइ कम गर्न मद्दत मिल्छ। - मानसिक तनाव कम गर्ने
– तनावले पिरियड क्र्याम्पको गम्भीरता बढाउन सक्छ।
– मेडिटेशन, संगीत सुन्नु, वा हल्का व्यायामले तनाव घटाउन सकिन्छ। - हट वाटर सेक
– पेट दुखाइ भएको ठाउँमा तातो पानीको सेक राख्दा मांसपेशी आराम पाउँछ र दुखाइ कम हुन्छ। - नकरात्मक खानेकुरा र बानी घटाउने
– चिसो पेय, जङ्क फुड, चिप्स, मदिरा र धूम्रपानले क्र्याम्प बढाउँछ।
– यी चीजहरूलाई कम गर्दा महिनावारीको दुखाइ कम गर्न सकिन्छ।
महिनावारीको दुखाइको दुखाइ सुझाव
यदि महिनावारीको दुखाइ सामान्य छ भने, पेनकिलर र घरेलु उपाय दुवै अपनाएर आराम पाउन सकिन्छ।
तर तलका अवस्थामा चिकित्सकको परामर्श लिन आवश्यक हुन्छ:
- लगातार धेरै महिनावारीको दुखाइ हुनु।
- अत्याधिक रक्तस्राव हुनु।
- पेनकिलरले पनि राहत नदिनु।
- पेट फुल्ने, अपच वा अन्य असामान्य लक्षण देखिनु।
यस्ता लक्षणहरूले महिनावारीको दुखाइ गम्भीर स्वास्थ्य समस्या जस्तै फाइब्रोइड, एन्डोमेट्रिसिस वा हर्मोन असन्तुलन सँग सम्बन्धित हुन सक्छ।
समयमै चिकित्सकको सल्लाहले सही निदान र उपचार सुनिश्चित गर्छ।
🌐 हाम्रो वेबसाइट: globalsambadmedia.com
👉 Global Sambad Network पेजलाई आजै Follow गर्नुहोस् र सबै नयाँ अपडेटहरू पाइरहनुहोस्!
