“नेपालका गरिब युवा रोजगारीको लोभमा परेर भारतमा मिर्गौला तस्करीको शिकार बन्ने गरेका छन्। हालै सिन्धुलीका एक युवकलाई रोजगारीको प्रलोभन देखाई भारत लगिएको र त्यहाँबाट उनको मिर्गौला चोरी गरिएको घटना सार्वजनिक भएको छ। यस्तो मानव अंग तस्करी (मिर्गौला तस्करी) को घटनाले हाम्रो समाजलाई गम्भीर रुपमा सोच्न बाध्य बनाएको छ।”

भारतमा रोजगारीको लोभ देखाई नेपालीको मिर्गौला निकालियो, मानव तस्करीको रहस्य खुल्यो

मिर्गौला तस्करी : घटनाका मुख्य तथ्यहरू

• सिन्धुलीका युवकलाई राम्रो होटलमा जागिर लगाइदिन्छु भन्दै भारत लगियो
  रोजगारीको लोभ देखाएर पोखराका मजदुर खिलबहादुर भुजेललाई भारत पठाइएको थियो।
• एक महिनापछि घर फर्किन चाहँदा बेहोस बनाएर मिर्गौला निकालियो
  केही समय काम गरेपछि घर फर्किने चाहना जनाउँदा उनलाई बेहोस बनाइ मिर्गौला चोरी गरिएको पुष्टि भयो।
• १० दिनपछि काठमाडौंमा होस खुलेपछि मात्र धोका थाहा भयो
  बेहोसीबाट उठेपछि उनलाई देब्रे किड्नी नभएको र मानव अंग तस्करीमा परेकाे थाहा भयो।
• मानवबेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोले घटनाको गम्भीर अनुसन्धान सुरु गर्‍यो
  भारत र नेपाल जोडिएको यो अन्तरदेशीय मामिलामा अनुसन्धान तीव्र पारिएको छ।

मिर्गौला तस्करी घटनाको विवरण र पृष्ठभूमि

सिन्धुलीको दुधौली नगरपालिका–१ घर भएका ३७ वर्षीय खिलबहादुर भुजेल भारतमा रोजगारीको लोभ देखाई मानव तस्करीको सिकार बनेका छन्।

उनको मिर्गौला चोरी भएको घटना सार्वजनिक भएपछि समाजमा ठूलो चर्चा र चर्को आलोचना भएको छ।

पोखरामा ज्यालादारी मजदुरी गर्ने उनी दैनिक करिब १ हजार रुपैयाँ कमाउँथे।

एकदिन उनीसँग भेट भएका एक भारतीय नागरिकले उनलाई भारतमा राम्रो होटलमा वेटरको जागिर दिने आश्वासन दिए।

यसप्रकार प्रलोभनमा परेर भुजेल एक सवारी चालकको साथमा भारत प्रस्थान गरे।

तर भारत पुगेपछि उनी जसरी आशा गरेका थिए, त्यो भएन।

उनलाई होटलमा काम लगाउने बदला कुनै कार्यालयमा सफा गर्ने, टेबल पुछ्ने र सामान मिलाउने काममा लगाइयो।

कामको महिनौं भइसक्दा पनि जब उनले घर फर्किन चाहना व्यक्त गरे, उनलाई अचानक बिहोशी बनाइयो र उनको मिर्गौला निकालिएको रहस्य खुलेको छ।

एक्कासी काठमाडौंमा बेहोस अवस्थामा

करीब १० दिन बेहोस भई भारतबाट काठमाडौंको कलंकीमा पुगेका खिलबहादुर भुजेलले होश पाएपछि आफूलाई के भएको थाहा पाउन सकेनन्।

उनी कसरी काठमाडौं आइपुगे, त्यो स्मरण गर्न सक्ने अवस्थामा थिएनन्।

उनी कम्मर र देब्रेतर्फको असहज दुखाइले त्रस्त थिए।

पीडित आफन्तहरूको सहयोगमा घर फर्किए, जहाँ परिवारले उनको देब्रेतर्फ टाँका लागेको देखे।

दुखाइ तीव्र र असह्य भएपछि उनलाई नजिकैको समिट माउन्ट अस्पताल, दकाहा लगिएको थियो, जहाँ चिकित्सकहरूले उनको उपचार थालेका थिए।

मिर्गौला तस्करी: चिकित्सकको शंका र खुलासा

डा. नवीन बयर का अनुसार, पीडित खिलबहादुर भुजेलको देब्रेतर्फ देखिएको टाँका र शारीरिक अवस्थाले सुरुमा नै चिकित्सकलाई शंका लाग्न थाल्यो।

जब एक्स–रे गरिएको थियो, त्यहाँ उनको देब्रे मिर्गौलाको पूर्ण रूपमा अनुपस्थित भएको पाइएको थियो भने दाहिने मिर्गौला भने सामान्य अवस्थामा रहेको पुष्टि भयो।

डा. नवीन भन्छन्, “टाँकाको स्वरूप र अवस्थाले यो सामान्य शल्यक्रिया होइन भन्ने स्पष्ट देखिन्थ्यो। मैले टाँका खोल्दा करिब २० वटा स्टेप्लरले टाँका गरिएको देखेँ।”

उनको भनाइ अनुसार, यस्तो प्रकृतिको टाँका र शल्यक्रिया मिर्गौला निकालिएको स्पष्ट संकेत हो,

जसले पीडितले बताएको मानव अंग तस्करीको घटनालाई पुष्ट्याउँछ।

प्रहरी र ब्यूरोको अनुसन्धान सुरु

घटना सार्वजनिक भएपछि सिन्धुली जिल्ला प्रहरी कार्यालय र काठमाडौंस्थित मानवबेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरो सक्रिय भएका छन्।

प्रारम्भिक चरणमै पीडितको स्वास्थ्य अवस्था, बयान र घटनास्थलसँग सम्बन्धित सूचनाहरू संकलन गरिँदैछ।

सिन्धुलीका प्रहरी प्रमुख एसपी लालध्वज सुवेदी का अनुसार, घटनामा अन्तरदेशीय पक्ष जोडिएकोले थप अनुसन्धानका लागि फाइल मानवबेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरो, काठमाडौं पठाइएको हो।

उनका अनुसार, पीडितसँग गरिएको प्रारम्भिक बयानबाट भारतसम्मको यात्रा र त्यसपछिका गतिविधिहरूको पृष्ठभूमि खुलेको छ।

यसैबीच, मानवबेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोका प्रमुख एसएसपी कृष्ण पंगेनी ले घटनाबारे गम्भीर रूपमा अनुसन्धान सुरु भइसकेको जानकारी दिएका छन्।

उनका अनुसार, “हामीले पीडितसँग सम्पर्क गरेर बुझ्ने प्रयास गरिरहेका छौं।

हालसम्म औपचारिक जाहेरी नआए पनि, प्रारम्भिक तथ्य संकलन र अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढिसकेको छ।”

ब्यूरोले विगतमा पनि यस्ता केसमा गम्भीर अनुसन्धान गर्दै मानव अंग तस्करीमा संलग्न गिरोहहरूलाई पक्राउ गर्दै आएको सन्दर्भ दिँदै उनले यो घटनालाई पनि प्राथमिकताका साथ अनुसन्धान गरिने बताए।

विगतका यस्तै घटनाहरू

नेपालमा मानव अंग तस्करीका घटना नयाँ होइनन्।

विगतमा पनि भारत र नेपालबीचको खुला सीमाको दुरुपयोग गर्दै गरिब तथा अशिक्षित नेपालीहरूलाई प्रलोभन देखाएर मिर्गौला तस्करी गर्ने गिरोहहरू सक्रिय रहेको तथ्यहरू सार्वजनिक भइसकेका छन्।

२०८१ सालको भदौमा, एक नेपाली युवालाई भारतको कोलकाता पुर्‍याई मिर्गौला निकालिएको पुष्टि भएको थियो।

आर्थिक अवस्था कमजोर भएको मौका छोपी, १० लाख रुपैयाँ दिने प्रलोभन देखाएर तस्करी गरिएको थियो। घटनामा संलग्न केही व्यक्तिहरू मानवबेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोको कारबाहीमा परेका थिए।

त्यसअघि, २०७६ सालको साउन महिनामा, काठमाडौं प्रहरीले काभ्रेका एक युवकलाई मिर्गौला निकाल्न लागिएको अवस्थामा उद्दार गरेको थियो।

घटनामा प्रहरीकै सई समेत संलग्न थिए भने, गिरोहका एक सदस्यकी दिदी मिर्गौला रोगबाट पीडित रहेको खुलेको थियो।

यस्तै, नक्कली नातेदारी देखाई मिर्गौला प्रत्यारोपण गर्ने प्रयाससमेत भएको पाइएको छ।

मानवबेचबिखन ब्यूरोले एक घटनामा निदार अस्पतालमा नक्कली भाञ्जा बनाएर मिर्गौला प्रत्यारोपण गरिएको विषयमा पनि अनुसन्धान अगाडि बढाएको थियो।

कानुनी व्यवस्था

मानव अंग तस्करीविरुद्ध नेपालमा रहेको कानून, अर्थात् मानवबेचबिखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन, २०६४ अनुसार:

• कसैले मानिसको अंग झिकेमा वा तस्करीमा संलग्न भएमा,
  ➡ १० वर्षसम्म कैद
  ➡ रु. २ लाखदेखि ५ लाखसम्म जरिवाना को व्यवस्था गरिएको छ।

कानुनी कारबाही र नागरिक सजगता

भारतमा रोजगारीको नाममा नेपाली नागरिकको मिर्गौला तस्करीको यो पछिल्लो घटना गम्भीर अपराध मात्र होइन, राष्ट्रिय सुरक्षा र मानव अधिकारसँग पनि जोडिएको विषय हो।

यसले फेरि एकपटक देखाएको छ कि आर्थिक अवस्था कमजोर, शिक्षा र अवसरको अभाव भएका नेपालीहरूलाई प्रलोभन देखाएर मानव अंग तस्करी गर्ने गिरोहहरू अझै सक्रिय छन्।

सरकार र सुरक्षा निकायहरूको जिम्मेवारी यस्ता घटनालाई सामान्य रूपमा नलिएर:

• सशक्त अनुसन्धान, तस्करहरूको पहिचान र कानुनी कारबाही अघि बढाउनु अत्यावश्यक छ।
• नेपाल–भारत सीमामा कडाइका साथ निगरानी गर्नु र शंकास्पद गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई तत्काल अनुसन्धानको दायरामा ल्याउनु पर्छ।
• अंग प्रत्यारोपणमा संलग्न अस्पताल, क्लिनिक, र बिचौलियालाई निगरानीमा राखी, नक्कली कागजात प्रयोग गर्ने जालोसमेत भत्काइनु पर्छ।

साथै, आम नागरिकले पनि यस्ता घटनाबाट सजग हुन आवश्यक छ। विशेषतः:

• विदेश रोजगारीका नाममा अपरिचित व्यक्तिको प्रलोभनमा नपर्नु,
• कुनै पनि प्रस्ताव अघि सम्बन्धित निकाय वा परिवारसँग परामर्श गर्नु,
• र आफू वा आफन्त हराएमा शीघ्र प्रहरी वा मानवबेचबिखन ब्यूरोमा जानकारी गराउनु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।

मानव अंग तस्करीविरुद्धको ऐन, २०६४ अनुसार, कुनै व्यक्तिको अंग झिक्ने वा तस्करीमा संलग्न व्यक्तिलाई १० वर्षसम्म कैद र २–५ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने कानुनी व्यवस्था छ।

त्यसैले, नागरिक सतर्कता, संस्थागत जिम्मेवारी र कानुनी दृढता त्रैवेणीको समन्वयले मात्र यस्ता भयावह अपराध नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।